Thứ Sáu, Tháng Mười Hai 2, 2022
HomeKhởi nghiệpNếu không khởi nghiệp mà lựa chọn con đường đi làm, bạn...

Nếu không khởi nghiệp mà lựa chọn con đường đi làm, bạn chắc chắn sẽ gặp phải những vấn đề sau!

Lời dẫn: Nếu không khởi nghiệp mà lựa chọn con đường đi làm, bạn có thể sẽ gặp phải một số vấn đề ví dụ như, bản chất của công việc là gì? Phải dùng thái độ như thế nào để đối mặt với công việc? Sự khác biệt cơ bản giữa khởi nghiệp và làm công nằm ở đâu?… Trong bài viết hôm nay, tác giả đã đọc lại cuốn sách “Hackers and Painters” và dùng nó để trò chuyện với mọi người về hình thái tổ chức của công ty. Nếu bạn quan tâm thì chúng ta hãy cùng đọc nhé!

I. Đôi khi vấn đề sẽ luôn tồn tại

Cuốn sách “Hackers and Painters” là tập hợp các bài tiểu luận của Paul Graham và được tổng hợp bởi các blogger. Tuy rằng không có mối liên kết giữa từng chương nhưng thỉnh thoảng sẽ bắt gặp một vài câu văn thú vị, hoặc có thể nói là mạch cảm xúc của tôi đã nhập vào với một quan điểm nào đó của ông ấy, khiến tôi suy nghĩ rất nhiều.

Bài viết này chỉ là một bản ghi chú sau khi tôi đọc xong chương “Cách tạo ra của cải”, tôi cảm thấy về cơ bản đã hiểu được nó nên muốn chia sẻ với mọi người. 

Ở trong chương này, Paul Graham chủ yếu nhắc đến những nhà khởi nghiệp nhưng suy nghĩ và cảm xúc của tôi vẫn luôn hướng về những người làm công. Ngoại trừ việc suốt 10 năm qua bản thân tôi cũng là một người làm công, nguyên nhân lớn hơn là trong hoàn cảnh hiện tại, việc làm việc cho một công ty lớn là một lựa chọn không cần phải bàn cãi.

Nhưng làm công đi kèm với rất nhiều rắc rối. Khi đọc xong cuốn sách này, tôi đã suy ngẫm rất nhiều và bóc tách những rắc rối này ra để phân tích.

Chúng ta có thể giải thích về rắc rối nhưng không có phương án giải quyết nó, cũng không ai có ý định giải quyết bởi vì không phải vấn đề nào cũng có cách giải quyết. Một số niềm đau chắc chắn sẽ tồn tại sau khi bạn lựa chọn làm công, bởi vì lựa chọn này cũng sẽ giúp bạn đạt được rất nhiều thứ.

Nguyên nhân chúng ta lo lắng là vì chúng ta không nhìn thấy bản chất của sự việc và không thể cụ thể hóa nó. Chỉ cần có thể hiểu rõ những khó khăn của mình, tôi tin rằng cảm giác tồi tệ sẽ giảm đi hơn nửa.

II. Khởi nghiệp có phải cách tốt nhất để làm giàu?

Khi nói về cách tạo ra của cải, cuốn “Hackers and Painters” của Paul Graham đã nói rằng khởi nghiệp là một con đường đáng tin cậy để làm giàu (nói thế không phải là đang cổ súy khởi nghiệp, hãy đọc đến cuối). Bạn có thể tưởng tượng nó như một quá trình nén, nén công việc của 40 năm thành 4 năm, hiệu quả công việc càng cao thì những khoản lương ngoài định mức cũng sẽ cao theo. 

Nhưng ở đây còn có một định luật bảo toàn, nếu muốn kiếm được 1 triệu USD thì bạn phải chịu nỗi đau tương đương với 1 triệu USD đó. Cho nên “quá trình nén” ở đây là một trạng thái thuần túy tương đối lý tưởng, nó chiếm gần như toàn bộ mọi thứ của một con người, bao gồm thời gian dành cho gia đình và bạn bè, sở thích cá nhân hay thậm chí là sức khỏe.

Nhưng kể cả khi đã bỏ ra tất cả những thứ bên trên thì vẫn còn một yếu tố mà chúng ta không thể kiểm soát khi muốn khởi nghiệp và trở nên giàu có, đó là yếu tốt may mắn. Nhìn lại tất cả các sản phẩm hoặc công ty đã thành công trong quá khứ, bạn phải kết hợp với tình hình chung tại thời điểm đó và sẽ thấy được sự tồn tại của may mắn. 

Đừng đơn giản tin vào bài báo của những người “gần như chưa bao giờ nghiên cứu nhưng lại muốn bàn luận về phương pháp thành công” trên các phương tiện truyền thông. Việc sử dụng kết quả để đảo ngược tiến trình nhìn thì có vẻ rất hợp lý trong việc lập kế hoạch và thực thi, cộng thêm một vài câu chuyện xúc động có thể lay động lòng người thì càng dễ được lòng độc giả. Tuy những bài báo như vậy thu hút được sự chú ý nhưng nó không phải là sự thật.

Khởi nghiệp chắc chắn là chuyện 99 đường chết, 1 đường sống. Nhìn vào hoàn cảnh hiện tại thì độ khó còn tăng lên theo cấp số nhân. 

Khoảng 2 năm về trước, nền kinh tế thực thể bị ảnh hưởng rất nhiều nhưng thay vào đó nó lại là cơ hội cho những sản phẩm Internet nổi lên. Tỷ lệ thâm nhập tăng lên nhanh chóng và ngày càng có nhiều vai trò bên phía khách hàng (customer) và doanh nghiệp (business) cũng bắt đầu liên quan đến thương mại điện tử livestream.

Nhưng xét theo tình hình gần đây, các công ty Internet đã gặp phải những khó khăn chưa từng xuất hiện trong 20 năm qua, thậm chí có một lập luận cho rằng: phần lợi từ ngành Internet đã kết thúc hoàn toàn. Cho nên, hầu hết những người làm trong ngành công nghiệp Internet (bài viết này sẽ mở rộng đến nhóm nhân viên của các công ty công nghệ cao) đều sẽ lựa chọn làm việc cho một công ty lớn như một sự lựa chọn an toàn.

III. Từ khởi nghiệp đến làm công, điểm khác biệt cốt lõi là gì?

Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở hình thức tổ chức “công ty”. Khi khởi nghiệp, quy mô của công ty còn nhỏ và chưa bộc lộ nhiều vấn đề. Kể cả khi có vấn đề thì ít nhất công ty là của mình, mình sẽ xử lý trên một góc nhìn khác. Còn khi đi làm thì nó thuần túy là mối quan hệ giữa công ty và nhân viên.

Cho nên trước tiên chúng ta hãy nhìn vào bản chất của công ty và công việc.

Công ty là một tổ chức hoạt động vì lợi nhuận, dùng tiền để mua thời gian của nhân viên. Đây là bản chất và nó bao gồm 2 điểm chính:

1. Công ty là một tổ chức, có nghĩa là công việc bạn đang làm được hoàn thành nhờ sự hợp tác của rất nhiều người, bạn chỉ là một phần tử trong đó và đóng góp của bạn cho công ty có thể không trực tiếp, hơn nữa bạn bắt buộc phải đáp ứng được cách thức hoạt động của công ty.

Vậy thì sao?

Nếu mục tiêu của bạn là tạo ra một sản phẩm mà mọi người thực sự cần và làm những gì bạn cho là đúng, vậy thì công ty chắc chắn không phải là sự lựa chọn phù hợp nhất. Yêu cầu của công ty với bạn là hợp tác với đồng nghiệp trôi chảy hơn, thực hiện tốt công việc mà công ty giao cho theo quan điểm về giá trị của công ty. 

Những nhân viên tốt có thể kết hợp năng lực của bản thân với yêu cầu của công ty sẽ thu hoạch được rất nhiều, ví dụ như liên tục tăng lương, năng lực làm việc và quản lý, danh tiếng và địa vị trong ngành, cuộc sống ổn định và hạnh phúc… Nếu bắt đúng thời điểm của công ty thì còn có khả năng đạt được tự do tài chính, ví dụ như khi công ty niêm yết trên sàn chứng khoán. Đây có lẽ là sự lựa chọn hời nhất, vừa có danh tiếng vừa có tiền, vừa có tự tôn tương đối. 

Nhưng đối với những người có chủ nghĩa anh hùng cá nhân nói, công ty không phải là một sự lựa chọn thoải mái. Bởi vì những người như vậy cho rằng việc tạo ra một sản phẩm hoặc một việc gì đó mà bản thân công nhận còn quan trọng hơn hợp tác và trách nhiệm, cho nên họ có khả năng làm những điều khiến công ty và đồng nghiệp xung quanh khó chịu, vì những việc đó sẽ ảnh hưởng hoặc làm tổn hại đến lợi ích của người khác. 

Có nhiều tình huống liên quan đến những lợi ích này, ví dụ như giành giật địa bàn, lôi kéo cấp dưới, bị đánh giá là “mọi người làm theo các bước như cũ là tốt rồi, vì sao anh lại muốn thay đổi luật chơi?”. Bạn phải biết rằng con người là động vật sống theo xã hội, công ty cũng là một xã hội, mọi người sẽ đồng lòng loại bỏ những người không phù hợp với các giá trị chủ đạo.

Ngoài ra, vì là tổ chức nên sự đóng góp của mỗi nhân viên sẽ được cân bằng. Công ty càng to, nhân viên càng nhiều thì sẽ càng bị cân bằng.

Vậy thì sao? 

Bạn phải chấp nhận điều đó. Công ty hy vọng bạn nỗ lực nhiều hơn vì như vậy sẽ càng có khả năng sản sinh ra hiệu quả. Càng có nhiều nhân viên như vậy thì công ty sẽ thu được càng nhiều lợi nhuận. Nhưng công ty không thể trả lương cho nhân viên dựa trên nỗ lực của họ vì không thể đo lường được. 

Đối với những nhân viên hy sinh toàn bộ thời gian cá nhân và cống hiến hết mình cho công việc, những gì họ bỏ ra có thể cao gấp 10 lần nhân viên bình thường nhưng lại không thể yêu cầu ông chủ trả cho mình tiền lương gấp 10, bởi vì công ty đã giả định rằng bạn đang làm việc hết công suất và không thể chia chúng thành nhiều cấp bậc.

Dần dà tinh thần của những nhân viên tận tụy này sẽ mất dần đi do không nhận được phản hồi và phần thưởng hợp lý. Từ trong nội tâm họ có thể còn xuất hiện nỗi giày vò lớn hơn từ sự tự nghi ngờ bản thân: mình làm việc chăm chỉ như vậy có đúng không? Nếu đúng thì vì sao lại chỉ nhận được tiền lương bằng những kẻ cả ngày lười biếng? Thậm chí còn không bằng những đồng nghiệp biết cách xã giao? 

Nếu mức độ nỗ lực của nhân viên được chấm điểm từ 0 đến 10, công ty không thể chấp nhận những nhân viên từ 0 đến 4 điểm và chắc chắn sẽ đào thải họ, đây là điều không còn gì phải bàn cãi. Vấn đề nằm ở những nhân viên 9 đến 10 điểm. Khi họ phát hiện ra rằng những gì họ nhận được không khác gì những nhân viên từ 6 đến 8 điểm, vậy thì dần dần họ cũng sẽ tụt lùi xuống mức 6 đến 8 điểm. Bởi vì phản hồi và phần thưởng của công ty là một loại định hướng, sẽ ảnh hưởng đến hướng đi của nhân viên.

Nhưng người xui xẻo cuối cùng vẫn là công ty, mức đầu tư của hầu hết các nhân viên đều tập trung ở mức 6 đến 8 điểm, không thấp những chắc chắn cũng không cao. Hơn nữa những nhân viên làm việc càng lâu trong công ty thì hiện tượng này các rõ ràng, tỷ trọng của mức điểm này ngày càng lớn.

Có thể nói năng lực của những nhân viên ở mức 6 đến 8 điểm này không tốt được không? Lười, dốt, trình độ kém? Đương nhiên là không.

Phải biết rằng các công ty tuyển chọn nhân viên rất kỹ lưỡng, họ đã được sàng lọc qua nhiều vòng phỏng vấn, được công nhận bởi bộ phận nhân sự và bộ phận chuyên môn rồi mới được làm việc tại công ty. Nếu trình độ của những người này có vấn đề vậy thì toàn bộ hệ thống nhân sự của công ty cũng có vấn đề. Tóm lại, công ty là một tổ chức và hình thức này sẽ tồn tại 2 vấn đề như trên, đó là: khuyến khích sự hợp tác và ghét bỏ chủ nghĩa anh hùng; phân bổ đồng đều đóng góp cá nhân khiến nỗ lực trong công việc của nhân viên phát triển theo hướng tầm thường hóa. 

Có thể sẽ có người nói rằng, công ty chỉ nhìn vào kết quả của nhân viên, cũng tức là đóng góp có thể định lượng được của bạn cho công ty chứ không phải là những gì bạn đã bỏ ra. Vậy tiếp theo chúng ta hãy nói về điểm quan trọng thứ 2, vấn đề lượng hóa kết quả làm việc. 

2. Mô hình của công ty là đổi tiền lấy thời gian của nhân viên, vậy thì tiêu chuẩn trao đổi ở đây rất quan trọng, đặc biệt là khi liên quan đến quyền lợi của nhân viên.

Yếu tố cơ bản để lưu thông tiền tệ là có các tiêu chuẩn trao đổi công khai, có thể định lượng được. Công ty sử dụng tiền để mua thời gian của nhân viên, vậy tiêu chuẩn trao đổi ở đây có công khải và định lượng được hay không?

Dạng công việc tính theo sản phẩm là dễ định lượng nhất, hình thức phổ biến là thuê gia công và dây chuyền lắp ráp ở nhà máy. Các tiêu chuẩn thao tác, yêu cầu về chất lượng, lương trả từng đợt, tất cả đều công khai và có thể định lượng được cho nên rất dễ tính toán chi phí. Đối với công ty mà nói, dạng công việc này không mang tính “có thể mở rộng”, việc hoàn thành thao tác trên một dây chuyên lắp ráp chỉ ảnh hưởng đến một kiện hàng hoặc một lần dịch vụ, giá trị kinh tế không thể phóng đại. 

Các công ty công nghệ cao dựa vào các công cụ kỹ thuật để khiến kết quả làm việc của nhân viên có khả năng “mở rộng quy mô”, nhưng họ phải đối mặt với vấn đề đo lường độ khó.

Khi bàn về vấn đề này chúng ta có thể tạm thời bỏ qua ngành nghề và chức vụ, bởi vì tôi phát hiện ra rằng chỉ cần làm việc tại các công ty công nghệ cao thì đều sẽ gặp phải vấn đề này. Nguyên nhân khá giống với tiêu chuẩn định lượng kết quả công việc của các nhà khoa học và nghệ sĩ, nơi góc nhìn khách quan trộn lẫn với góc nhìn chủ quan và rất mơ hồ.

Lấy các nhà khoa học làm ví dụ, các chức danh, luận văn vàgiải Nobel đều có thể đại diện cho kết quả công việc của họ. Nhưng vấn đề là cả 3 thứ này đều có cơ chế đánh giá chủ quan, thậm chí có cả tiêu chuẩn khách quan nhưng lại không thể định lượng được. Bên cạnh đó vẫn còn nhiều học giả có đóng góp đáng kể cho nghiên cứu khoa học, nhưng chỉ vì không có những đánh giá như trên nên liệu ta có thể coi như họ không đóng góp gì được hay không? Đương nhiên là không.

Các nghệ sĩ cũng như vậy, vấn đề không thể đo lường được độ khó là đặc trưng của một số lĩnh vực nhất định và không thể tránh khỏi, chỉ có thể đối mặt và xử lý.

Bên cạnh đó, các công ty công nghệ cao còn phải đối mặt với những thay đổi và điều chỉnh thường xuyên khiến mục tiêu trở thành chủ nghĩa hình thức trong một thời gian ngắn. Các nhân viên biết rõ rằng có thể sau 3 tháng nữa mình sẽ không còn phụ trách mảng này cho nên họ sẽ không quá để tâm vào nó.

IV. Hãy luôn có thái độ đối mặt với vấn đề

Đây đều là những vấn đề do sự thật khách quan gây ra, không có cách giải quyết tận gốc. Đó là lý do tại sao nhiều công ty lớn đề xuất văn hóa doanh nghiệp là “đón nhận sự thay đổi”. Nguyên nhân là vì chúng ta không thể giải quyết được “sự thay đổi” và thậm chí nó còn là điều mà công ty muốn thấy. Vậy thì cứ dứt khoát nói với nhân viên rằng đừng hy vọng vào sự bất biến mà hãy đón nhận sự thay đổi.

Thực ra công ty làm vậy là đúng.

Càng là các công ty hàng đầu và phát triển nhanh thì sẽ càng phải thay đổi để ứng phó với sự canh tranh trên thị trường, giải quyết bộ máy nội bộ quan liêu và cứng ngắc, càng cưỡng ép thì sức chiến đấu càng cao.

Đồng thời, chúng ta phải nhận ra rằng bản chất của con người là theo đuổi cảm giác an toàn, trạng thái tốt nhất là đang trong quá trình theo đuổi cảm giác an toàn, khi đó con người mới trưởng thành và các cá nhân mới có thể tận hưởng niềm vui. Sau khi thật sự có được cảm giác an toàn thì niềm vui này sẽ biến mất và rất nhanh chúng ta sẽ hướng tới “hành trình theo đuổi cảm giác an toàn tiếp theo”.

Vì vậy, hãy chấp nhận “sự không chắc chắn” bởi thế giới này được tạo nên từ nó. Bất kỳ điều đơn giản nào cũng có sự phức tạp của riêng mình, vì vậy những hiện tượng mà chúng ta thấy chỉ là một sự trùng hợp ngẫu nhiên.

Tất nhiên, khi con người nghiên cứu khoa học tức là đang tìm kiếm các khuôn mẫu và nghiên cứu luật nhân quả. Nguyên nhân thúc đẩy nhiều thế hệ con người học tập và nghiên cứu không phải là lợi ích kinh tế mà là niềm vui khi tìm ra các quy luật. Điều này đã được khắc sâu bên trong bản chất của con người.

Vì thế giới này là một tổ hợp phức tạp cho nên trong một công ty có hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn người, cũng sẽ tồn tại rất nhiều vấn đề không chắc chắn, không ngừng biến hóa và không bao giờ dừng lại.

Vì vậy, sau khi đã nhìn thấy bản chất “hỗn loạn” của tổ chức, đón nhận chính là thái độ của chúng ta khi đối mặt với nó. Bởi vì dù sao đây cũng là sự lựa chọn của chính chúng ta.

Theo VN BOSSKOL

RELATED ARTICLES
Để lại một bình luận
- Advertisment -
Google search engine

Most Popular

Recent Comments